Chơi hòn non bộ

Lê Thắm sưư tầmNon bộ là núi giả (giả sơn) kết hợp với không gian, thời gian, sự tích điển tích tạo thành. Nói một cách khác, non bộ là một vùng non nước trời mây thu nhỏ lại, làm cảnh cho con người qua nghệ nhân tái tạo, non bộ còn là một nghệ thuật kiến trúc cổ và hiện đại.

Lịch sử chơi non bộ bắt nguồn từ đời nhà Hán (Trung Quốc). Theo tài liệu của Võ Văn Chi, Dương Ngọc Minh, Trịnh Minh Tân: Nhà cự phú viên Quảng Hán trong tác phẩm “cấu thạch vi sơn” (dựng đá làm núi) đã nêu lên sự phát triển hòn non bộ. Những bức họa trên tường đời Đông Hán (25-220 sau Công nguyên). Còn được lưu lại có cảnh cây trồng trong chậu từ thời đó, có kèm theo vài tảng đá. Những tranh sơn thủy cũng như thơ văn ca tụng núi non, sông nước và những hiểu biết về mỹ học, đã dần dần cung cấp lý luận cho sự phát triển nghệ thuật tạo phong cảnh non bộ ở các đời sau.

Vào đời nhà Đường (618-907) sự phát triển cao độ của tranh sơn thủy và lý luận mỹ học đã bắt đầu cho giai đoạn hoa viên tràn đầy thơ tình, họa ý… Do đó ở các mảnh vườn, mảnh đất hoang trống cạnh nhà người ta đã tạo ra các hòn non bộ thể hiện ý nghĩa chân thực của núi sông hùng vĩ, sơn thủy hữu tình.

Ở nước ta từ những kỷ nguyên xa xưa, vào năm 2879 trước Công nguyên, nước Văn Lang là nhà nước đầu tiên do tổ tiên ta lập nên vào thời kỳ đồ đồng. Một nền văn minh rực rỡ đã xuất hiện: Sông Hồng của trống đồng và ruộng nước. Mối giao lưu ta và Trung Quốc đã bắt nguồn. Thời thành Vương nhà Chu (1063-1026) trước Công nguyên, nước Việt ta lần đầu sang thăm nhà Chu có hiến chim trĩ trắng. Thời kỳ nhà Thục, vào năm 221 trước Công nguyên, có Lý Ông Trọng người Từ Liêm (Hà Nội) đã trốn sang nước Tần (Tần Thủy Hoàng lữ chính năm thứ 26) làm quan đến chức Tư lệ hiệu úy, mất lúc về già ở làng. Đền Chèm, ngoại thành Hà Nội là nơi thờ ông.

Sau này nước ta bị xâm chiếm, một số người như: Lý Cầm, Trương Trọng, Khương Công Phụ… Cũng sang làm quan ở Trung Quốc.

Chính từ những nguồn gốc ấy, việc chơi non bộ ở nước ta và ở Thủ đô bắt nguồn, hình thành và ảnh hưởng của người Trung Quốc từ đó.

Người Việt Nam nói chung, người Hà Thành nói riêng lấy cảm hứng từ những ngọn núi Phăng-xi-păng, dãy núi Hoàng Liên Sơn, vịnh Hạ Long, chùa Hương Tích, Chi Nê, Mỹ Đức, Vùng núi cao Tây Nguyên… làm đề tựa cho các tác phẩm non bộ ở các khu di tích, chùa chiền, hoặc ở gia đình làm phong cảnh chơi giả sơn.

Một số non bộ đã có từ lâu đời ở Hà Nội như: Vùng núi Nùng (Bách thảo), khu Vân Hồ, chùa Quán Thánh, Quốc Tử Giám…

Người chơi non bộ ngày nay còn học tập và lấy kinh nghiệm của một số nước trên thế giới như Cam-pu-chia, Thái Lan, ấn Độ, Nhật Bản…

Người Nhật chơi non bộ khác ta và người Trung Quốc ở chỗ không cấu trúc các đồ sành, sứ, gốm vào núi. Nếu có ảnh hưởng họ chỉ đưa vào rất ít mà chủ yếu là bố trí cây cảnh theo cách Nhật Bản, có nghĩa là cây theo dáng, tán, khóm… chứ không làm thế như ở Việt Nam và Trung Quốc.

Người Nhật coi cỏ cây, non nước là vô địch, là thiên đàng. Gerorge Ohsava đã viết trong cuốn “Hoa đạo”: chỉ có những người thiếu tâm hồn mới không nghe được tiếng nói của hoa lá, cỏ cây… Hoa có tiếng nói của hoa, cũng như tất cả những cảnh đẹp thiên nhiên đều có tiếng nói… Biển cả, đại dương, sông núi, ruộng đồng đều bày tỏ hùng hồn làm cho con người thấm thía, không còn gì để nói thêm, mà có nói thì cũng nghèo nàn thô thiển, chẳng đáng vào đâu so với tiếng nói của muôn đời ấy.

(Hòn non bộ ở công viên Q10 – TP.HCM)

Ở Việt Nam thi sĩ Tản Đà khi ở Thiên Thai ngắm núi, ngắm cảnh thiên nhiên đã làm bài thơ “Tống biệt”:

Lá đào rơi rắc lối thiên thai,

Suối tiễn, oanh đưa, những ngậm ngùi.

Nửa năm tiên cảnh,

Một bước trần ai,

Ước cũ duyên thừa có thế thôi,

Đá mòn, rêu nhạt

Nước chảy, huê trôi

Cái hạc bay lên vút tận trời!

Trời đất từ nay xa cách mãi

Cửa động Đầu non Đường lối cũ

Ngàn năm thơ thẩn bóng trăng chơi.

Rõ ràng là núi, động, hang, thung lũng đã làm cho con người thanh thản, day dứt, lưu luyến. Và có khi bừng tỉnh để vượt lên tất cả mọi trở lực.

Người chơi núi còn thấy mình nhỏ bé trước thiên nhiên cảnh vật. Khi trở về già nhớ tiếc thời thơ ấu, thời niên thiếu đã đem tuổi thanh xuân rời non lấp biển… Để rồi nhập cả hồn mình vào hai bàn tay tạo ra non bộ, làm cho cảnh vật thu hẹp ấy cũng hùng vĩ, cũng thơ mộng, linh thiêng như cảnh vật sống động ngoài thiên nhiên.

Người chơi non bộ, mang cả núi, cả biển về nhà mình! Tùy theo kỷ niệm, hoặc ý thích của từng người có thích chơi núi ở đất cạn, có thích chơi núi trong bể cảnh. Người thích các dáng núi, thế núi phương Nam, người thích thế núi, dáng núi phương Bắc. Tất cả những điều ấy không ràng buộc như chơi cây thế. Nhưng cái khó ở chỗ đục núi, ghép núi, phong cách, trình bày sao cho hợp lý, không gượng ép để khi ngắm thấy được sự hùng vĩ, hiểm trở, hoặc thấy được phong cảnh thơ mộng, hữu tình.

Các đường nét, các hang động, rêu phong, đường mòn, một chú tiều phu, một vài con khỉ ngồi chênh vênh… chính là ngôn ngữ của non bộ.

Có nhiều loại đá để tạo non bộ: Đá trơ (lũa), đá vôi, đá trầm, đá san hô, đá tai mèo, đá ẩm thủy…

Người chơi núi phải biết chọn đá cho phù hợp với góc sân, mảnh vườn, thềm hiên nhà mình. Nếu là nơi công cộng phải am hiểu tính chất, lịch sử cảnh quan đó để đưa non bộ vào cho phù hợp. Kể cả tích núi lẫn chất đá đều phải theo một qui luật phục vụ cho nội dung của nơi công cộng ấy.

Ví dụ: Không thể lấy tích của Công Đảo để đắp núi cho các chùa chiền, ngược lại không thể lấy tích của chùa Hương Tích (nơi không có căn cứ hoạt động cách mạng) để đắp núi cho các bảo tàng cách mạng hoặc các khu di chỉ, tượng đài liệt sĩ…

Ở Hà Nội hiện nay, một số khách sạn như khách sạn Thắng Lợi và một số gia đình nghệ nhân chơi núi, có nhiều quả núi đẹp. Song nhiều đình chùa, cơ quan việc đắp núi, ghép non bộ còn quá đơn giản. Có những quả núi như một đụn rạ, lùm cây… Trông thô thiển không rung động lòng người.

Người chơi núi và người làm núi với cảnh vật non bộ tuy là hai, ba, nhưng lại hòa nhập làm một.

Con người là bộ phận của thiên nhiên song nhiều lúc thiên nhiên lại tách ra làm bầu bạn với con người. Làm cho con người trở thành đam mê, có khi còn si mê trước thiên nhiên, cảnh vật.

Thú chơi non bộ là một trong những hiện tượng ấy.

Nguyễn Trãi đã viết trong bài “Ngôn chí”:

Dấu người đi là đá mòn

Đường hoa vướng vít trúc luồn

Cửa song dài xâm hơi nắng,

Tiếng vượn vang kêu cách non

Cây rợp tán che am mát,

Hồ thanh nguyệt hiện bóng tròn

Cò nằm, hạc lặn nên bầy bạn

Ủ ấp cùng ta làm cái con.

Bài: Như Mạo  –  Ảnh: Lê Thắm

Advertisements

2 phản hồi

  1. Đừng bỏ lãng phí bất kỳ 1m2 không gian nào trong tổng thể cấu trúc ngôi nhà của bạn. Ngôi nhà của bạn sẽ càng được tôn thêm vẻ đẹp nhờ việc thiết kế, bày trí không gian xung quanh.
    Việc sắp xếp sân vườn tiểu cảnh tưởng chừng là không mấy quang trọng nhưng hoàn toàn ngược lại, nó càng thể hiện tính hợp lý bao nhiêu thì càng chứng tỏ con mắt nhìn tinh tế của chính gia chủ bấy nhiêu

    Nhà vườn việt nam
    Tôn vinh ngôi nhà việt
    Địa chỉ: bảng điện tử_thị trấn phùng_đan phượng_hà nội
    Sđt:04.6326.5020sdđ:0904.996.6060985.806.999
    Website:http://nhavuonvietnam. Com http://tbmgroup.co.cc

  2. Tôi vừa mới xây 2 cái hồ lớn định làm thêm 1 hòn non bộ cho sinh động thêm khu vườn nhưng hiện tại kiến thức của tôi về cách tạo hình cho non bộ còn hạn chế, nên gặp nhiều khó khăn khi chế tác.Ví như những thế cơ bản cho non bộ và các điều cấm kỵ trong phong thủy cho non bộ phải tránh khi thực hiện….Mong được anh chỉ giáo giúp cho.Nếu có tài liệu hướng dân cụ thể thì tôi xin cảm ơn anh nhiều…

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: